Economie is niet “zo snel mogelijk rijk worden”

16-12-2015 Nederlands Dagblad Welke morele waarden zorgen voor een ‘goede economie’? Economen, filosofen en theologen gaan dat onderzoeken en krijgen daarvoor 2,2 miljoen euro van de John Templeton-stichting. Projectleider is VU-filosoof Govert Buijs

Wat gaat u precies onderzoeken?
‘Vaak wordt gezegd dat economie draait om eigenbelang. De vraag is of morele deugden, zoals samenwerken en vertrouwen, niet belangrijker zijn. Denk aan het dieselschandaal bij VW, waarbij klanten werden opgelicht. Dat is funest voor de economie. We gaan onderzoeken welke invloed deugden hebben op het functioneren van de economie. Dan gaat het niet alleen om winsten van bedrijven of het nationaal inkomen, maar om menselijke bloei.’

Dat lijkt op pleidooien voor een Bruto Nationaal Geluk.
‘Daar gaan we zeker naar kijken. Maar geluk kan afhangen van iemands gevoel. Wij willen ook kijken naar objectieve uitkomsten als opleidingsniveau, hoeveel tijd mensen naast hun baan hebben voor sociale relaties. En of ze die tijd ook gebruiken voor bijvoorbeeld mantelzorg. Dat kunnen belangrijke indicatoren zijn voor de kwaliteit van de samenleving.’

Zorgt de vrije markt ook zelf niet voor deugden? Bijvoorbeeld hard werken of een mooi product verzinnen?
‘Ja, maar dat komt in het denken over de economie nog onvoldoende naar voren. Bovendien zorgt de markt niet automatisch voor deugden. Moraal moet je voeden, onder meer door gesprek erover. Anders bloedt ze dood. In bedrijven gebeurt dat nog te weinig.’

U wilt deugden een plek geven in economisch lesmateriaal. Waarom?
‘Het economievak is nu behoorlijk cijfermatig ingevuld. Op zich niks mis mee, maar het kan ertoe leiden dat leerlingen economie gaan zien als een machine, terwijl het een sociaal proces is. Scholieren zien economie nu nog vaak als vak waarbij je leert hoe zo je zo snel mogelijk rijk wordt. Het sociale en morele raakt dan uit zicht.’

U werkt samen met theologen. Moet dit christelijke lessen opleveren?
‘Nee, wij willen morele waarden en menselijke drijfveren van diverse kanten bekijken. We gaan ook onderzoeken hoe de wereldreligies aankijken tegen economie – denk aan islamitisch bankieren. De kerkvaders hebben veel gezegd over hoop en vertrouwen: dat is ook van groot belang voor de economie. Die uitwisseling van gebieden zorgt voor verdieping.’

Econoom Lans Bovenberg werkt aan een economische lesmethode met meer aandacht voor morele waarden. Werkt u daarin samen?
‘Ja, wij financieren een deel van zijn project. Onze bijdrage gaat over de onderwijskundige kant: hoe moet je een boodschap formuleren om binnen te komen bij een zestienjarige havoklant?’

Is er genoeg aandacht voor morele waarden sinds het uitbreken van de financiële crisis?
‘De aandacht hiervoor is toegenomen. Maar er moet nu wel een verdiepingsslag komen. Het risico is dat we weer op de oude voet verdergaan. Bij banken hoor je nu soms dat ze wachten tot de storm voorbij is en het weer business as usual is. Daarom is het belangrijk dat jonge generaties daar nu al over leren nadenken.’

auteur  Eduard Sloot