Plasterk maakt einde aan lijstverbinding

30-06-2015 Volkskrant  In 2012 werd GroenLinks ‘gered’ door PvdA en SP. Met die partijen had GroenLinks een ‘lijstverbinding’. Daardoor kreeg GroenLinks niet drie maar vier zetels in de Tweede Kamer. Voor de ChristenUnie geldt hetzelfde. Door een lijstverbinding met de SGP kreeg de CU niet vier maar vijf zetels.

Dat werkt zo
Bij verkiezingen wordt het totaal aantal uitgebrachte stemmen gedeeld door de 150 Kamerzetels. Dat levert de kiesdeler op. Maar een partij krijgt nooit precies genoeg stemmen voor één of meer zetels. Een partij komt stemmen tekort of houdt over. Bij een lijstverbinding worden de ‘reststemmen’ die partijen overhouden bij elkaar opgeteld. Is dat goed voor een extra zetel dan gaat die naar de partij die de meeste reststemmen leverde.

De Tweede Kamer wil die lijstverbindingen nu afschaffen. Althans, een meerderheid. Toevallig willen de partijen die in 2012 niet profiteerden van en lijstverbinding ervan af – 50PLUS, D66, PVDD, PVV, SP, VVD. Zij steunden de oproep (motie) van VVD-Kamerlid Joost Taverne aan het kabinet om de lijstverbinding uit de wet te schrappen. Niet verbazingwekkend dat traditionele lijstverbinders – CDA, CU, GL, PvdA, SGP – tegen waren.

Advies van de kiesraad
Minister Ronald Plasterk (PvdA) van Binnenlandse Zaken voelde er niets voor maar gaat nu toch aan de slag. Hij heeft de Kiesraad om advies gevraagd. Die raad organiseert de verkiezingen en stelt de uitslagen vast.
Dat advies is er nu. Om te beginnen ruimt de Kiesraad wat misverstanden op. Zo zou de lijstverbinding kleine partijen bevoordelen. Dat meende de Raad van State nog die in 2013 over het fenomeen lijstverbinding adviseerde. Alle partijen kunnen van lijstverbindingen profiteren, stelt de Kiesraad vast. Dat blijkt ook uit de fictieve verkiezingsuitslag van 2012 zonder lijstverbindingen. GroenLinks en ChristenUnie zouden kleiner zijn maar 50Plus en Partij voor de Dieren juist groter met ieder drie zetels.

Maar de Kiesraad maakt het er niet eenvoudiger op. Want wat doe je na afschaffing van de lijstverbinding met de reststemmen? Er zijn verschillende methodes om die om te zetten in zetels, de een nog complexer dan de ander, paragraaf 4 van het advies is voer voor statistici.

Wat Plasterk gaat kiezen, kan bepalend zijn voor niet alleen de Tweede Kamerverkiezingen maar ook gemeenteraden en de Provinciale Staten, die op hun beurt de Eerste Kamer kiezen.

Gijs Herderscheê