Lokaal bestuur ondermijnd

13-07-2017 de Gooi- en Eemlander 86 interventies door politie en partners in deze regio Hilversum. Dat veel Brabantse boeren benaderd worden door criminelen of ze hun schuren willen verhuren voor de hennepteelt is bekend, maar deze en andere vormen van ondermijnende criminaliteit, beperken zich zeker niet tot Noord-Brabant.

Onlangs werd op Texel een drugslab ontmanteld. In een garage in Zaandam werden miljoenen euro’s aan contant geld gevonden. En de VVD besloot in 2014 niet deel te nemen aan de gemeenteraadsverkiezingen in Heemskerk nadat een lokaal aannemersverbond de kieslijst naar zijn hand dreigde te zetten. Het zijn enkele voorbeelden van de toenemende ondermijnende criminaliteit. ,,Het is niet voor niets dat zowel de minister van Binnenlandse Zaken als de commissarissen van de Koning hier in toenemende mate bij stil staan. Het gevoel van urgentie groeit’’, aldus Johan Remkes, commissaris van de Koning in Noord-Holland. Hij stelt dat veel aandacht uitgaat naar zaken in Noord-Brabant en Limburg. ,,Maar ik heb niet de illusie dat het in de rest van het land niet voorkomt. Juist gemeenten waar deze problemen niet lijken te spelen zijn interessant voor de georganiseerde misdaad.’’ Volgens Edward van der Torre, lector aan de politieacademie, komt de ondermijnende criminaliteit op veel verschillende plekken voor. ,,Uitgangspunt is: Als iets te mooi is om waar te zijn dan is het meestal ook zo.’’ Dat geldt bijvoorbeeld voor een overaanbod aan fitnesscentra die met crimineel geld worden gefinancierd, maar ook voor een amateurclub die vier keer op rij kampioen wordt doordat een schatrijke crimineel zijn sociale positie verstevigt door in de lokale voetbalclub te investeren.

Infiltratie

En ook de gemeentehuizen en stadhuizen zijn volgens Van der Torre niet veilig voor criminelen. Of het nu gaat om mensen die met crimineel geld het stadhuis in lopen om grond te kopen, infiltratie in politieke partijen, het bedreigen van wethouders of om het omkopen van raadsleden. Een woordvoerder van NL Actief, waarbij bijna duizend fitnesscentra zijn aangesloten, herkent zich niet in de woorden van Van der Torre. Volgens haar is het sjoemelen met geldstromen binnen een fitnesscentrum een stuk lastiger geworden. ,,Bijna alle fitnesscentra werken tegenwoordig met toegangsregistratie en het merendeel van de contributiebetalingen wordt gedaan via pin of automatische incasso. Wat ons betreft is het dan ook geen thema.’’ Als antwoord op de ondermijnende criminaliteit in Nederland zijn tien Regionale Informatie en Expertise Centra (RIEC’s) opgericht. Deze centra zorgen ervoor dat allerlei partijen, zoals overheden, Openbaar Ministerie, fiscus en politie informatie met elkaar delen. ,,De problematiek is vaak te complex om door één partij te laten oplossen’’, zegt Marijn Putman, hoofd van het RIEC Noord-Holland.

Sluitingen

De tien RIEC’s samen pakten in 2016 samen met de partners 1702 verschillende casussen op, zo blijkt uit het jaarverslag van het Landelijk Informatie en Expertise Centrum. Voor het RIEC Midden Nederland, waar deze regio onder valt, ging het om 86 casussen. Het leidde onder meer tot sluitingen van panden en fiscale vorderingen. De RIEC’s werken aan het in kaart brengen van hoe de ondermijning lokaal en regionaal plaatsvindt. Het is op termijn de bedoeling dat door bundeling van de regionale ondermijningsbeelden er één landelijk ondermijningsbeeld komt. Putman roept ambtenaren maar ook burgers op het te melden als zij vermoeden dat er sprake is van ondermijning. Dit kan bijvoorbeeld bij een gemeentelijk meldpunt of bij Misdaad Anoniem. Ondernemersorganisaties als MKB Nederland en Koninklijke Horeca Nederland zijn partner bij de Vertrouwenslijn, waar ondernemers – desnoods anoniem – melding kunnen maken van criminele activiteiten. Van der Torre noemt het ’logisch’ om de problematiek ook branchegericht aan te pakken. ,,In de verschillende sectoren zit veel know how die kan worden gebruikt om bedrijven te herkennen die niet deugen.’’ Volgens Remkes is een weerbare overheid nodig. ,,Dit is een overheid die zijn eigen kwetsbaarheden onderkent en oog heeft voor dreiging van ondermijning. Het is ook een overheid die diegenen beschermt die door criminelen worden benaderd. Er is een nieuwe waakzaamheid nodig en burgemeesters hebben hierbij een expliciete verantwoordelijkheid.’’

Auteur Roel van Leeuwen