Fusie van Huizen, Laren en Blaricum nog geen gelopen race

27-01-2018 de Gooi- en Eemlander Dagelijks bestuur en directie van de BEL Combinatie denken dat Blaricum, Eemnes en Laren er wel uitkomen als hun werkorganisatie moet worden ontvlochten. Dat is aan de orde als de provincie Noord-Holland Huizen, Laren en Blaricum tot fusie dwingt. De werkelijkheid kon wel eens grimmiger zijn. Ruzie, een torenhoge rekening en zelfs het stranden van de fusie Huizen-Laren-Blaricum vallen niet uit te sluiten.
Eemnes Al in de veertiende eeuw was er – over het gebruik van veengronden – mot tussen Gooiers en Eemnessers. Nieuwe onmin ligt mogelijk in het verschiet. Veroorzaker daarvan is de provincie Noord-Holland, die wil dat Laren en Blaricum gaan fuseren met Huizen. Eemnes blijft dan alleen achter en de gezamenlijke werkorganisatie BEL Combinatie moet dan worden ontvlochten.

Wat zijn de opties?
Zo op het oog een heel simpele uitweg zou kunnen zijn: al het werk van de BEL Combinatie plus (een deel van) de ambtenaren overhevelen naar Huizen/Laren/Blaricum. Eemnes gaat daar dan diensten inkopen. In theorie niet zo gek, maar Eemnes moet dat dan wel willen. Aanwijzingen dat de Eemnesser politiek staat te trappelen zijn er niet. Bovendien: is het wel aantrekkelijk om klant te worden bij een fusiegemeente die, zeker in de eerste periode, erg druk zal zijn om de eigen zaakjes op orde te krijgen? Deze weg lijkt dus niet erg voor de hand te liggen.

Drie routes
Maar er zijn nog drie routes denkbaar. Daarover zegt het BEL-bestuur in antwoord op vragen van deze krant: ’De door u genoemde scenario’s zijn niet irreëel’. Uitgangspunt is dat er hoe dan ook een einde komt aan de BEL Combinatie als de fusie Huizen, Laren, Blaricum doorgaat. Dagelijks bestuur en directieraad van de BEL-werkorganisatie bevestigen dat. ’Het opgaan van Laren en Blaricum in de dan te vormen nieuwe gemeente aan Noord-Hollandse kant leidt onvermijdelijk tot een verplichte opheffing van de BEL Combinatie’, zo laten ze weten. Een half jaar na de fusie van Huizen, Laren en Blaricum kan worden overgegaan tot opheffing van de BEL Combinatie volgens de regels uit de wet over gemeentelijke herindeling (Wet Arhi). Dat is één. Tweede mogelijkheid: Laren en Blaricum stappen uit de BEL Combinatie. En tot slot: tweederde van de gemeenten die in het algemeen bestuur van de werkorganisatie zitten – heel concreet: Laren en Blaricum – besluiten tot opheffing van de BEL Combinatie. Het bestuur wijst erop dat in alledrie die gevallen achterblijver Eemnes een goed heenkomen bij Baarn zou kunnen zoeken. Momenteel wordt verkend wat daarvoor de mogelijkheden zijn.

Politiek eerst
Bij elk van die drie scenario’s doen zich twee vragen voor. Willen betrokkenen dat? En wat kost het? Het BEL-bestuur wil daar in dit stadium niet op ingaan. Het laat weten pal te staan voor de BEL-medewerkers (185 mensen, samen 154 fte) en voor een goede dienstverlening. Verder ’(laat) het bestuur het eerst aan de politiek om hierover het politiek-bestuurlijke debat te voeren’. Een teken aan de wand was eerder deze maand dat de meeste fracties in Huizen, Laren en Blaricum erbij blijven dat ze fusie van hun drie gemeenten verwerpen. Betwijfeld mag dan ook worden of Laren en Blaricum straks monter gaan besluiten de BEL Combinatie op te heffen. Om dezelfde reden ligt het ook niet voor de hand dat Laren en Blaricum besluiten tot uittreding uit de BEL. Als pro-fusiepartijen in maart bij de verkiezingen enorm scoren, kan dat natuurlijk anders komen te liggen. Maar als anti-fusiepartijen in maart winnen, raakt opheffing van of uittreding uit de BEL Combinatie alleen maar verder buiten beeld. Eemnes tot slot geeft geen signalen van de BEL Combinatie af te willen. Waarom zou het ook? De samenwerking loopt lekker en opheffing zorgt alleen maar voor gedoe. Veiligheidshalve steekt Eemnes intussen wel vast zijn voelhoorns uit naar buurman Baarn. Want stel dat de BEL Combinatie toch sneuvelt, dan zou samenwerking met Baarn wel eens een uitkomst kunnen blijken.

De centen
Bij de wegen die voor het beëindigen van de BEL Combinatie open staan, spelen niet alleen politiek-bestuurlijke vraagstukken, maar heel prozaïsch natuurlijk ook de centenkwestie. Wat kost helemaal opheffen van de werkorganisatie? Wat zou het Laren en Blaricum kosten als ze er uit stappen? Bestuur en directie lieten gistermiddag weten: ’Op dit moment hebben wij dit nog niet in beeld’. Wel wijzen ze op een paar punten. Noord-Holland gaat in september een fusievoorstel doen en heeft beloofd dat meteen daarna een ’herindelingsscan’ wordt gemaakt. Dan worden zowel de kosten van afwikkeling van de BEL Combinatie als het prijskaartje van opbouw van een nieuwe organisatie voor Huizen, Laren en Blaricum bezien.

Compensatie
Over Eemnes merkt het BEL-bestuur op: ’Eemnes zal ook kosten maken voor het opbouwen van een nieuwe ambtelijke organisatie en ook over de vergoeding van die frictiekosten is nog geen helderheid Wij verwachten (. . .) dat Eemnes (en mogelijk de provincie Utrecht) betrokken wordt in de herindelingsscan die de provincie Noord-Holland gaat uitvoeren’. Ook wijst het bestuur erop dat er regelingen zijn ’ter compensatie van de incidentele kosten’. Anderzijds ’leidt (opheffing van de BEL Combinatie) tot flinke frictiekosten, waarop de hiervoor genoemde vergoedingsregeling niet automatisch van toepassing is’ .

32 miljoen en meer
Al met al waagt het BEL-bestuur zich er niet aan concrete bedragen te noemen. Een jaar geleden deed het dat wel. Toen liet het weten dat de kosten kunnen oplopen tot ruim 30 miljoen euro. Die vielen uiteen in 11 miljoen personeelskosten en 5 miljoen overige lasten, dus samen 16 miljoen. En dat dan twee jaar lang, want in de BEL-regels is een uittredingstermijn vastgelegd van twee jaar. Totale kosten volgens de opgave van begin 2017 dus: 2 x 16 = 32 miljoen euro. Tel daarbij de kosten – Noord-Holland gaat dat nog uitvissen – voor het opbouwen van de nieuwe organisatie voor Huizen, Laren en Blaricum. Tel daarbij ook op de kosten die Eemnes moet maken voor een nieuwe organisatie – al dan niet samen met Baarn. En nog zo’n dingetje. Wat gaat er met het BEL-kantoor gebeuren? Stroomt dat helemaal leeg of blijft de gemeente Eemnes in een dan veel te groot gebouw achter? Die vraag is best van belang, want dit vastgoed maakt een fors deel uit van de bijna 18,5 miljoen euro die in 2016 in de boeken stonden voor ’materiële vaste activa’.

Bonje
Waar het om zoveel geld gaat, valt niet uit te sluiten dat er bonje ontstaat als Laren en Blaricum zouden besluiten zelf op te stappen (uittreden) of de BEL Combinatie op te heffen. Eemnes zit dan immers met de gebakken peren en zal het zijn (bijna voormalige) partners financieel niet per se naar de zin willen maken. Interessant is nu wat er moet gebeuren als tussen deelnemers inderdaad ruzie ontstaat omdat – wat velen voorzien – Noord-Holland de fusie Huizen, Laren, Blaricum wil afdwingen. In de zogeheten ’gemeenschappelijke regeling’ (GR) die de BEL Combinatie is, staat dat dan ’artikel 28 van de wet’ geldt. Dat is de Wet gemeenschappelijke regelingen. En artikel 28 bepaalt: ’Geschillen (. . .) worden door gedeputeerde staten beslist’.

Mannetje
Dan stuurt ’Haarlem’ toch gewoon een ’mannetje’ om de boel te regelen? Mis! Want in de Wet gemeenschappelijke regelingen staat ook dat die bevoegdheid toekomt aan ’gedeputeerde staten van de provincie, waarin de plaats van vestiging is gelegen’. En wat zegt nu de Gemeenschappelijke regeling BEL Combinatie 2017? ’Het openbaar lichaam is gevestigd te Eemnes’. Bij ruzie in de BEL als gevolg van een door Haarlem opgelegde fusie Huizen, Laren, Blaricum kunnen Gedeputeerde Staten van Noord-Holland bij de BEL Combinatie dus helemaal niks afdwingen. Bij een vijandige overname in het bedrijfsleven heet zoiets een ’gifpil’: een regeling of constructie die de vijandige overnemer zo slecht zal bevallen dat hij zich maar liever terugtrekt. Maar als Gedeputeerde Staten van Utrecht nu een ’mannetje’ sturen, dan is het toch ook opgelost? Dat is maar de vraag. Eerder al lieten GS van Utrecht blijken van gedwongen fusiegeweld vlak over de provinciegrens niet gecharmeerd te zijn. Juist deze week gaf gedeputeerde Mariëtte Pennarts aan die opvatting nog eens lucht. Naar aanleiding van een inspraakbijdrage van de PvdA Eemnes gaf ze aan best te willen meegaan met fusie of samenwerking van Eemnes en Baarn, maar dan alleen als zoiets ’van onderop’ komt. Haar woordvoerster bevestigde gisteren dat de gedeputeerde daarmee ook in het algemeen bedoelde dat ze niets ziet in van bovenaf opgelegde fusies.

Bovenliggend
Zou dus Utrecht een ’mannetje’ sturen om een BEL-conflict te beslechten, dan zal dat ’mannetje’ zich vast niet inspannen om een gedwongen fusie in Noord-Holland te vergemakkelijken. Dan wordt in zo’n conflict Eemnes al snel de bovenliggende partij en loopt de prijs van BEL-ontbinding om de Gooise fusie mogelijk te maken voor Laren en Blaricum alleen maar op. Op dit moment denkt het BEL-bestuur niet dat het allemaal zo’n vaart zal lopen. Het laat weten dat de deelnemers er de afgelopen tien jaar altijd onderling uit zijn gekomen. Daarom ’is er bij ons het vertrouwen dat ook tijdens dit (fusie)traject wij er (. . .) in onderling goed overleg uit komen’. Aan het BEL-bestuur tot slot de vraag wie de tientallen miljoenen moet ophoesten die opheffing van de BEL Combinatie gaat kosten. Dit is het antwoord: ’De oprichting en opbouw van de BEL Combinatie was een bestuurlijke keuze van de gemeenten Blaricum, Eemnes en Laren. Zij hebben dit destijds ook vrijwel helemaal zelf betaald. Het nu ingezette herindelingstraject is geen keuze geweest van de betrokken gemeenten, maar heeft naar verwachting wel (grote) gevolgen voor onze organisatie. Wij verwachten daarom dat de gevolgen van een eventuele ontbinding van de gemeenschappelijke regeling gecompenseerd wordt door de betrokken provinciebesturen en/of het Rijk. De inwoners van de drie BEL-gemeenten noch de werknemers van de BEL Combinatie mogen wat ons betreft de rekening krijgen van deze niet vrijwillige herindeling.’ Voor een deel is dat luchtfietserij. Eerder deze maand kreeg de gemeenteraad van Laren uit Haarlem een brief met de mededeling dat Noord-Holland in elk geval geen cent gaat betalen. Er is geen enkele reden om aan te nemen dat Utrecht daar anders over zou denken. Waarom zou die provincie betalen voor een fusie bij de buren die tot Utrechts ongenoegen nog gedwongen is ook?

Grenscorrectie
De laatste optie is dan de rijksoverheid. De vraag is of de minister van binnenlandse zaken en de Tweede Kamer bereid zijn tientallen miljoenen euro’s te steken in een gedwongen fusie in een deel van de kleine regio die het Gooi is. Verschuiven van de provinciegrens, zodat Eemnes in Noord-Holland komt te liggen, zou natuurlijk veel kunnen oplossen. Zoiets is eerder vertoond. Loosdrecht verhuisde in 2002 van Utrecht naar Noord-Holland om toe te treden tot fusiegemeente Wijdemeren. Maar in dit geval is zo’n grenscorrectie vooralsnog wel erg theoretisch. Al met al lijkt het niet al te gewaagd uit het bovenstaande de conclusie te trekken dat de fusie van Huizen, Laren en Blaricum nog geen gelopen race is. Wat de kiezer in maart zegt, is een eerste belangrijke aanwijzing voor wat er verder kan gaan gebeuren.